![\"die-freiheit-riecht-nach-vanille\"](\"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2015\/06\/die-freiheit-riecht-nach-vanille.jpg\")
<\/a><\/strong>Teresa Czaniecka-Kufer:<\/strong> W 1999 r. ukaza\u0142a si\u0119 w A1 Verlag Twoja pierwsza niemieckoj\u0119zyczna powie\u015b\u0107 \u201eDie Freiheit riecht nach Vanille\u201c, czyli \u201eWolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105\u201c. Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce publikuj\u0105cy od ponad dwudziestu lat polskoj\u0119zyczny tw\u00f3rca, decyduje si\u0119 na literack\u0105 przygod\u0119 z j\u0119zykiem niemieckim?<\/p>\nDariusz Muszer:<\/strong> Anegdota m\u00f3wi, \u017ce wszystkiemu jest winien Z\u00e9 do Rock<\/a>, Brazylijczyk litewskiego pochodzenia, kt\u00f3ry \u2013 nie znaj\u0105c zbyt dobrze niemieckiego \u2013 pisze ksi\u0105\u017cki w wymy\u015blonym j\u0119zyku, bardzo przypominaj\u0105cym niemiecki. On to k\u0142ad\u0142 mi w Jever przez p\u00f3\u0142 nocy do g\u0142owy, \u017cebym napisa\u0142 w ko\u0144cu co\u015b w jakim\u015b \u201eludzkim\u201d j\u0119zyku. Po kt\u00f3rym\u015b z kolei piwie obieca\u0142em, \u017ce postaram si\u0119 co\u015b dla niego zrobi\u0107. Wr\u00f3ci\u0142em do domu i siad\u0142em do komputera. P\u00f3\u0142 roku p\u00f3\u017aniej pierwsza powie\u015b\u0107 by\u0142a gotowa. Wys\u0142a\u0142em j\u0105 do 52 tutejszych wydawnictw, g\u0142\u00f3wnie jednak spotyka\u0142em si\u0119 z odmowami. I wreszcie, pewnego lutowego popo\u0142udnia, zadzwoni\u0142 do mnie Albert V\u00f6lkmann z monachijskiego A1 Verlag i zapyta\u0142, czy \u201eDie Freiheit riecht nach Vanille\u201d jest jeszcze do wzi\u0119cia, bo chcia\u0142by j\u0105 wyda\u0107. I tak to wszystko si\u0119 zacz\u0119\u0142o. Ksi\u0105\u017cka ta mia\u0142a by\u0107 jednorazowym wybrykiem, zabaw\u0105 i form\u0105 gwa\u0142tu na j\u0119zyku niemieckim i na samym sobie. Sta\u0142o si\u0119 jednak inaczej, gdy\u017c przysz\u0142y zam\u00f3wienia na kolejne powie\u015bci. Teraz trudno by\u0142oby si\u0119 ju\u017c wycofa\u0107.<\/p>\n T. Cz-K:<\/strong> Nawet je\u017celi \u201eDie Freiheit riecht nach Vanille\u201c nie jest dzieckiem mi\u0142o\u015bci, to okaza\u0142a si\u0119 jednak du\u017cym sukcesem \u2013 wyr\u00f3\u017cniona zosta\u0142a bardzo licz\u0105c\u0105 si\u0119 w naszym \u201elandzie\u201c nagrod\u0105 Zwi\u0105zku Pisarzy Niemieckich \u201eDas neue Buch in Niedersachsen und Bremen\u201c. Jakie znaczenie ma owo niew\u0105tpliwie presti\u017cowe wyr\u00f3\u017cnienie dla Ciebie osobi\u015bcie i czym s\u0105 w og\u00f3le nagrody w \u017cyciu artysty?<\/p>\n D.M.:<\/strong> No c\u00f3\u017c, taka nagroda to przede wszystkim jaka\u015b tam suma pieni\u0119dzy, kt\u00f3ra umo\u017cliwia kupno salcesonu i bu\u0142eczek, a poza tym daje szans\u0119 zajmowania si\u0119 tym, co jest najwa\u017cniejsze: pisaniem kolejnych ksi\u0105\u017cek. To chyba najistotniejszy element wszystkich nagr\u00f3d. Dodatkowo zaspokojona zostaje oczywi\u015bcie pr\u00f3\u017cno\u015b\u0107 autora, bo ka\u017cdy z pisz\u0105cych jest przecie\u017c nieco pr\u00f3\u017cny. Pomaga r\u00f3wnie\u017c w sprzeda\u017cy ksi\u0105\u017cki, jest jak\u0105\u015b tam promocj\u0105 tw\u00f3rcy i przynosi w efekcie wiele okazji do spotkania z publiczno\u015bci\u0105.<\/p>\n T. Cz-K:<\/strong> Po otrzymaniu nagrody rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 wi\u0119c dla ciebie etap podr\u00f3\u017cy literackich do rozlicznych miast, miasteczek, gdzie oczekiwa\u0142a Ci\u0119 niemiecka publiczno\u015b\u0107. Jakie by\u0142o to dla Ciebie do\u015bwiadczenie. Czy mile wspominasz te spotkania?<\/p>\n D.M.:<\/strong> Nie nudz\u0119 si\u0119 na takich spotkaniach, a to dla mnie najwa\u017cniejsze. Przyznam, \u017ce bardzo ceni\u0119 sobie niemieckoj\u0119zyczn\u0105 publiczno\u015b\u0107. Przede wszystkim dlatego, \u017ce licznie przychodzi i ma co\u015b do powiedzenia. Jest odbiorc\u0105 uwa\u017cnym i aktywnym; \u017cywo reaguje, zadaje mn\u00f3stwo pyta\u0144 i ch\u0119tnie bierze udzia\u0142 w dyskusji. Poza tym Niemcy kupuj\u0105 ksi\u0105\u017cki, bo chc\u0105 je mie\u0107, posiada\u0107. Polacy ksi\u0105\u017cki po\u017cyczaj\u0105 od znajomych, od te\u015bciowej i wujka Zenka, gdy\u017c kultura pozostaje dla nich nadal dobrem wsp\u00f3lnym, a pisarz traktowany jest jak szaman. Jako producent powie\u015bci wol\u0119 tych pierwszych, z kolei jako czytelnik przepadam za tymi drugimi.<\/p>\n T. Cz-K.: Wypowiedzi niekt\u00f3rych krytyk\u00f3w polskich sugeruj\u0105, \u017ce w Twojej zabawie z niemieckim czytelnikiem s\u0105 elementy gry sado-masochistycznej. Pozwol\u0119 sobie przytoczy\u0107 ma\u0142y fragment recenzji Adama Wiedemanna po\u015bwieconej \u201eDie Freiheit riecht nach Vanille<\/a>\u201d w jednym z numer\u00f3w Gazety Wyborczej: \u201eMuszer postawnowi\u0142 rozdra\u017cni\u0107 wszyskich i zrobi\u0142 to w spos\u00f3b wszystkich zadowalaj\u0105cy. Niemieccy krytycy s\u0105 zachwyceni. Wreszcie kto\u015b nie zostawi\u0142 na Niemcach suchej nitki. Da\u0142 im nie\u017ale popali\u0107, zaspokoi\u0142 ich jak\u017ce dlugo i w utajeniu \u017cywione masochistyczne potrzeby.\u201c Czy\u017cby\u015b rzeczywi\u015bcie zamierza\u0142 literacko \u201edo\u0142o\u017cy\u0107\u201c Niemcom?<\/p>\n D.M.:<\/strong> Z tak\u0105 interpretacj\u0105 ze strony Polak\u00f3w rzeczywi\u015bcie cz\u0119sto si\u0119 spotyka\u0142em. Nie chcia\u0142em \u201edo\u0142o\u017cy\u0107\u201c Niemcom, lecz raczej sprowokowa\u0107 ich do zajrzenia w g\u0142\u0105b siebie. Chcia\u0142em ludziom, ktorzy s\u0105 dla mnie wa\u017cni, u\u015bwiadomi\u0107 pewne ich przywary czy b\u0142\u0119dy. Uwa\u017cam Niemc\u00f3w za swoj\u0105 publiczno\u015b\u0107, moja powie\u015b\u0107 napisana jest przecie\u017c po niemiecku; zwracam si\u0119 w niej wi\u0119c jak najbardziej i do nich. Ale nie tylko. Ta ksi\u0105\u017cka dotyczy spraw i skierowana jest do spo\u0142ecze\u0144stwa, w kt\u00f3rym \u017cyj\u0119, spo\u0142eczno\u015bci multikulturowej, czyli r\u00f3wnie\u017c do niemieckoj\u0119zycznego Persa, Turka czy Alba\u0144czyka. Je\u015bli natomiast chodzi o masochistyczne potrzeby Niemc\u00f3w, to w pewnym metaforycznym znaczeniu spostrze\u017cenie Adama Wiedemana jest bardzo trafne. Zreszt\u0105, wiele si\u0119 o tym m\u00f3wi i pisze w tym kraju. Niemiecki \u201emasochizm\u201c jest pr\u00f3b\u0105 osi\u0105gni\u0119cia pewnego oczyszczenia. Ten nar\u00f3d nadal boryka si\u0119 przecie\u017c z poczuciem winy. Natomiast w odniesieniu do \u201eDie Freiheit riecht nach Vanille\u201d ta uwaga o niemieckim masochi\u017amie nie do ko\u0144ca jest s\u0142uszna. Ja odkry\u0142em dzi\u0119ki tej ksi\u0105\u017cce zupe\u0142nie inn\u0105 cech\u0119 Niemc\u00f3w: umiej\u0119tno\u015b\u0107 \u015bmiania si\u0119 z samych siebie, ze swoich wad. Niemcy nie odczuwaj\u0105 krytyki jako obrazy \u015bwi\u0119to\u015bci narodowych, jak to ma miejsce, niestety, cz\u0119sto w przypadku Polak\u00f3w, lecz reaguj\u0105 zdrowym, mo\u017ce w\u0142a\u015bnie oczyszczaj\u0105cym smiechem. Fakt, \u017ce \u201eDie Freiheit riecht nach Vanille\u201d wywo\u0142a\u0142a tak\u0105 reakcj\u0119, uwa\u017cam zreszt\u0105 za sw\u00f3j najwi\u0119kszy sukces. Ten, kto si\u0119 \u015bmieje, nie mo\u017ce przecie\u017c jednocze\u015bnie strzela\u0107 ani zjada\u0107 ludzi.<\/p>\n D.M.:<\/strong> Cz\u0142ekojaszczur przyjmuje imi\u0119 Askeladden, czyli zmienia sk\u00f3r\u0119, gdy\u017c my\u015bli, \u017ce dzi\u0119ki temu uda mu si\u0119 zmieni\u0107 swoje \u017cycie na lepsze. Skazany jest jednak na niepowodzenie, gdy\u017c zmiana nazwiska, kraju, gatunku palonych papieros\u00f3w, stanu cywilnego itd. nie zmienia naszego g\u0142\u00f3wnego losu, tylko na chwil\u0119 odwleka to, co nieuniknione. Dopiero w fina\u0142owej scenie Askeladden pojmuje, po co przyszed\u0142 na Ziemi\u0119 i co by\u0142o jego przeznaczeniem, i dlatego odchodzi st\u0105d jako pe\u0142ny cz\u0142owiek. My\u015bl\u0119, \u017ce je\u017celi zjawi si\u0119 ponownie, b\u0119dzie mia\u0142 mniej k\u0142opot\u00f3w ze sob\u0105 i ze \u015bwiatem. Norwegia to wsp\u00f3\u0142czesna Arkadia, raj, do kt\u00f3rego bohater pr\u00f3buje si\u0119 dosta\u0107. Osobi\u015bcie uwa\u017cam Norwegi\u0119 za przepi\u0119kn\u0105 krajobrazowo krain\u0119, do kt\u00f3rej ludzie przychodz\u0105 po raz ostatni podczas swoich ziemskich w\u0119dr\u00f3wek, niejako w nagrod\u0119, cho\u0107 Kosmos poj\u0119cia nagrody nie zna, tak samo jak nie zna moralno\u015bci. Gdybym tylko m\u00f3g\u0142, zamieszka\u0142bym w drewnianej chacie nad brzegiem fiordu. Niestety, Norwegowie wpuszczaj\u0105 ch\u0119tnie do siebie tylko zbieraczy truskawek, piel\u0119gniarki i organist\u00f3w. Inaczej ni\u017c Niemcy, w\u0142asnych pisarzy maj\u0105 pod dostatkiem.<\/p>\n T. Cz-K.:<\/strong> Czy Espen Askenladen i jego \u015bwiat mogliby powsta\u0107 r\u00f3wnie\u017c w Twojej polskoj\u0119zycznej tw\u00f3rczo\u015bci?<\/p>\n D.M.:<\/strong> Nie. Pewne ksi\u0105\u017cki przychodz\u0105 do mnie po niemiecku, a inne po polsku. Tego nie mo\u017cna zaplanowa\u0107. Jest to niew\u0105tpliwie czerpanie z ci\u0105gle tego samego, kosmicznego \u017ar\u00f3d\u0142a, dost\u0119pnego dla wszystkich, tyle \u017ce zmienia si\u0119 nieco forma wypowiedzi, w tym wypadku \u2013 j\u0119zyk. Bo \u017ce my\u015blimy w j\u0119zyku, to stara prawda. Obrazy z jednego j\u0119zyka nie funkcjonuj\u0105 zazwyczaj w drugim \u2013 sztuk\u0105 jest, \u017ceby zafunkcjonowa\u0142y. \u201eCz\u0142ekojaszczur\u201d zjawi\u0142 si\u0119 u mnie w postaci niemieckiej i nie chcia\u0142em go zmusza\u0107, aby nauczy\u0142 si\u0119 m\u00f3wi\u0107 po polsku, bo by si\u0119 jeszcze wystraszy\u0142 i uciek\u0142 gdzie pieprz ro\u015bnie.<\/p>\n T. Cz-K.:<\/strong> \u201eWolno\u015b\u0107…\u201d od trzech lat znajduje si\u0119 w czo\u0142\u00f3wce najlepiej sprzedawanych w niemieckim internecie t\u0142umacze\u0144 i oryginalnych utwor\u00f3w autor\u00f3w pochodz\u0105cych z Polski, obecnie zajmuje drugie miejsce; z kolei \u201eCz\u0142ekojaszczur\u201d notowany jest na si\u00f3dmym miejscu. Jak to mo\u017cliwe, aby ksi\u0105\u017cki te nie ukaza\u0142a si\u0119 dotychczas w Polsce?<\/p>\n D.M.:<\/strong> Polacy maj\u0105 do\u015b\u0107 specyficzne podej\u015bcie do literatury, nie tylko w\u0142asnej. Tamtejsi wydawcy to papugi chodz\u0105ce w kraciastych gaciach. Opr\u00f3cz mnie literatur\u0119 po niemiecku uprawiaj\u0105 jeszcze dwaj autorzy pochodz\u0105cy z Polski: Artur Becker i Radek Knapp. To wspaniali i niezwykle wa\u017cni dla obu kultur pisarze, kt\u00f3rzy odnie\u015bli ju\u017c bardzo znacz\u0105ce sukcesy artystyczne w niemieckim obszarze j\u0119zykowym. Nad Wis\u0142\u0105 nie zostali jeszcze odkryci, chocia\u017c Radek wyda\u0142 tam ju\u017c swojego \u201eFrania\u201d. My\u015bl\u0119, \u017ce wielu ludzi odbiera nasze pisanie po niemiecku jako zdrad\u0119 g\u0142\u0119bokich idei zawartych w eposie narodowym \u201eCzterej pancerni i pies\u201d. B\u0105d\u017amy jednak dobrej my\u015bli, kiedy\u015b i to si\u0119 zmieni.<\/p>\n T. Cz-K.:<\/strong> Obok tw\u00f3rczo\u015bci literackiej zajmujesz si\u0119 prac\u0105 translatorsk\u0105. Przet\u0142umaczy\u0142e\u015b na j\u0119zyk polski bestseller Corinne Hofmann \u201eDie wei\u00dfe Massai\u201c W jednej z rozm\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142am przyjemno\u015b\u0107 przeprowadzi\u0107 z Tob\u0105 dla Radia \u201eFlora\u201c, powiedzia\u0142e\u015b, \u017ce inaczej czujesz i my\u015blisz, kiedy piszesz po polsku, a inaczej tworz\u0105c w j\u0119zyku niemieckim. Jakim do\u015bwiadczeniem by\u0142o wi\u0119c dla Ciebie poruszanie si\u0119 mi\u0119dzy tymi dwoma j\u0119zykami, w \u015bwiecie kobiecych emocji i reali\u00f3w kenijskich?<\/p>\n D.M.:<\/strong> Corinne Hofmann ma w sobie wystarczaj\u0105co du\u017co cech m\u0119skich, abym jako t\u0142umacz m\u00f3g\u0142 poczu\u0107 si\u0119 przy niej kobiet\u0105. A opisy Kenii bardzo przypomina\u0142y mi Polsk\u0119: wszechobecna korupcja, z\u0142e drogi, psuj\u0105ce si\u0119 autobusy, stadne, plemienne \u017cycie. Czu\u0142em si\u0119 wi\u0119c jak w domu. Masajowie s\u0105 w sumie bardzo podobni do Polak\u00f3w. Poruszanie si\u0119 mi\u0119dzy j\u0119zykami jest w\u0119dr\u00f3wk\u0105 mi\u0119dzy \u015bwiatami. Niemiecki to bezsprzecznie j\u0119zyk prozy, w kt\u00f3rym mo\u017cna jasno i klarownie opowiedzie\u0107 jak\u0105\u015b histori\u0119, gdy\u017c ju\u017c same regu\u0142y gramatyczne prowadz\u0105 autora do celu. Polski to j\u0119zyk poezji. A t\u0142umaczenie to spotykanie si\u0119 j\u0119zyk\u00f3w w po\u0142owie drogi. T\u0142umacz\u0105c \u201eBia\u0142\u0105 Masajk\u0119\u201d, kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 w Bertelsmannie w 2002 roku, musia\u0142em dodatkowo opanowa\u0107 kobieco-polski, nowy dla mnie j\u0119zyk. Bohaterka jest kobiet\u0105, a kobiety po polsku stosuj\u0105 inne formy gramatyczne ni\u017c m\u0119\u017cczy\u017cni. Na dworze by\u0142o gor\u0105co, siedzia\u0142em z nogami w misce zimnej wody i jako\u015b posz\u0142o.<\/p>\n T. Cz-K.:<\/strong> Wspomniany przez Ciebie dolnosakso\u0144ski pisarz Artur Becker jest r\u00f3wnie\u017c laureatem nagrody \u201eDas neue Buch in Niedersachsen und Bremen\u201c. Czy s\u0105 jakie\u015b elementy wsp\u00f3lne w waszej tw\u00f3rczo\u015bci?<\/p>\n D.M.:<\/strong> O to nale\u017ca\u0142oby zapyta\u0107 krytyk\u00f3w, oni zajmuj\u0105 si\u0119 wk\u0142adaniem pisarzy do r\u00f3\u017cnych szuflad. Opr\u00f3cz przyja\u017ani, \u0142\u0105czy nas z Arturem to, \u017ce obaj pochodzimy z ma\u0142ych miasteczek, obaj pijemy ch\u0119tnie \u201eVeterano\u201d i obaj jeste\u015bmy do szpiku ko\u015bci heteroseksualni. Niekiedy dowcipkujemy sobie, \u017ce oto zjawi\u0142o si\u0119 tutaj dw\u00f3ch wie\u015bniak\u00f3w z Polski i kosz\u0105 wszystkie nagrody przeznaczone dla tubylc\u00f3w. Przy czym trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce Artur dosta\u0142 ich znacznie wi\u0119cej, ostatnio na przyk\u0142ad roczne stypendium literackie Dolnej Saksonii. Sprawa jest prosta: jedni przybysze z Polski buduj\u0105 niemieckie domy, inni sprz\u0105taj\u0105 niemieckie mieszkania, a my znale\u017ali\u015bmy sobie nisz\u0119, w kt\u00f3rej piszemy \u201ena czarno\u201d niemieckie ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n T. Cz-K.:<\/strong> Czy m\u00f3g\u0142by\u015b zdradzi\u0107 nad jakim utworem aktualnie pracujesz?<\/p>\n D.M.:<\/strong> Nad powie\u015bci\u0105 o trudnej mi\u0142o\u015bci mi\u0119dzy Polakiem a Niemk\u0105. Jedn\u0105 trzeci\u0105 mam ju\u017c za sob\u0105 i jeszcze nie uda\u0142o mi si\u0119 wys\u0142a\u0107 bohater\u00f3w do \u0142\u00f3\u017cka. Mam nadziej\u0119, \u017ce w ko\u0144cu jednak do tego dojdzie, gdy\u017c nie chc\u0119, aby czytelnicy byli zawiedzeni.<\/p>\n T. Cz-K.:<\/strong> Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/p>\n D.M.:<\/strong> Ja r\u00f3wnie\u017c. I serdecznie pozdrawiam wszystkich czytelnik\u00f3w \u201eTwojej Gazety\u201d.<\/p>\n Twoja Gazeta, nr 11, pa\u017adziernik 2002 z Dariuszem Muszerem rozmawia Teresa Czaniecka-Kufer Teresa Czaniecka-Kufer: W 1999 r. ukaza\u0142a si\u0119 w A1 Verlag Twoja pierwsza niemieckoj\u0119zyczna powie\u015b\u0107 \u201eDie Freiheit riecht nach Vanille\u201c, czyli \u201eWolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105\u201c. Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce publikuj\u0105cy od ponad dwudziestu lat polskoj\u0119zyczny tw\u00f3rca, decyduje si\u0119 na literack\u0105 przygod\u0119 z j\u0119zykiem niemieckim? Dariusz Muszer: Anegdota m\u00f3wi, \u017ce […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,18],"tags":[40,12,25,13,45,44,21,41,43,14,39,38],"class_list":["post-309","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-wolnosc-pachnie-wanilia","category-wywiad","tag-a1-verlag","tag-adam-wiedemann","tag-albert-volkmann","tag-artur-becker","tag-biala-masajka","tag-corinne-hofmann","tag-dariusz-muszer","tag-das-neue-buch-in-niedersachsen-und-bremen","tag-espen-askeladden","tag-radek-knapp","tag-treresa-czaniecka-kufer","tag-ze-do-rock"],"yoast_head":"\n<\/a>T. Cz-K.:<\/strong> Twoj\u0105 kolejn\u0105 niemieckoj\u0119zyczn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 wydan\u0105 przez A1 jest powie\u015b\u0107 \u201eDer Echsenmann<\/a>\u201c (2001), czyli \u201eCz\u0142ekojaszczur\u201c. Bohater, kt\u00f3ry jest w moim odczuciu uosobieniem wyobcowania \u201eauslaendera\u201c w Niemczech, przybra\u0142 norweskie imi\u0119 Espen Askeladden. Sk\u0105d ten norweski motyw u niemieckoj\u0119zycznego autora o polskich korzeniach?<\/p>\n
\n\u00a9 Teresa Czaniecka-Kufer
\n\u00a9 Dariusz Muszer<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"