\u2013 Za czyj szmal gaworzymy dzisiaj? \u2013 us\u0142ysza\u0142em lekko be\u0142kotliwy g\u0142os, gdy podnios\u0142em s\u0142uchawk\u0119.<\/p>\n
Pytanie by\u0142o jak najbardziej uzasadnione. Ostatnia nasza rozmowa toczy\u0142a si\u0119 na koszt Zenka, kolej zatem na mnie. Spojrza\u0142em na kopi\u0119 szwajcarskiego zegara dworcowego wisz\u0105c\u0105 za mn\u0105 na \u015bcianie i stwierdzi\u0142em, \u017ce by\u0142o ju\u017c kilka minut po p\u00f3\u0142nocy. Od pi\u0119ciu godzin \u015bl\u0119cza\u0142em nad stron\u0105 internetow\u0105 pewnej kliniki zajmuj\u0105cej si\u0119 leczeniem schorze\u0144 jelita grubego i ko\u0144cowego otworu przewodu pokarmowego. Paczka papieros\u00f3w i butelka by\u0142y w po\u0142owie opr\u00f3\u017cnione, a ja sam m\u00f3g\u0142bym na kongresach medycznych z powodzeniem uchodzi\u0107 za proktologa.<\/p>\n
\u2013 Jeste\u015b tam jeszcze? \u2013 wyj\u0105ka\u0142 Zenek. \u2013 Za trudne pytanie? Kto dzisiaj buli? Ty czy ja?<\/p>\n
\u2013 Siedzisz w domu, czy w firmie?<\/p>\n
\u2013 W domu ju\u017c dawno mnie nie widzieli.<\/p>\n
\u2013 W porz\u0105dku, roz\u0142\u0105cz si\u0119, zaraz do ciebie oddzwoni\u0119.<\/p>\n
\u2013 Masz fors\u0119? Mo\u017cesz naprawd\u0119 do mnie dryndn\u0105\u0107? No pewnie, \u017ce mo\u017cesz. A poza tym u was rozmowy s\u0105 i tak ta\u0144sze.<\/p>\n
\u2013 Nie troszcz si\u0119 teraz o nasze stawki za minut\u0119, od\u0142\u00f3\u017c wreszcie s\u0142uchawk\u0119.<\/p>\n
\u2013 Dobra, dobra, Karol, to ja czekam! Tylko nie zr\u00f3b mnie w konia, oddzwo\u0144 na pewno! \u2013 powiedzia\u0142 i po\u0142\u0105czenie zosta\u0142o przerwane.<\/p>\n
Si\u0119gn\u0105\u0142em do zielonego pude\u0142ka z plastiku i wy\u0142owi\u0142em wizyt\u00f3wk\u0119 Zenka. Sam mu j\u0105 kiedy\u015b zaprojektowa\u0142em i wydrukowawszy tysi\u0105c sztuk na laserowej drukarce, wys\u0142a\u0142em do Polski. Czasami udawa\u0142o mi si\u0119 zapami\u0119ta\u0107 czyj\u015b numer telefonu, lecz ten Zenka by\u0142 dla mnie pozbawiony jakiegokolwiek sensu. Sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z sobiepa\u0144sko nast\u0119puj\u0105cych po sobie cyfr, kt\u00f3re w \u017caden spos\u00f3b nie chcia\u0142y u\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 w jaki\u015b logiczny wzorzec. By\u0142 taki sam jak Zenek: nieobliczalny i gor\u0105czkowy.<\/p>\n
Wybra\u0142em 00, nast\u0119pnie 48, kierunkowy do Polski, a potem siedmiocyfrowy numer \u201eBig Goldfish\u201d.<\/p>\n
Zenek, syn ciotki Leokadii, za\u0142o\u017cy\u0142 sw\u00f3j zak\u0142ad przetw\u00f3rstwa rybnego przed ponad o\u015bmioma laty. Nada\u0142 mu angielsk\u0105 nazw\u0119, gdy\u017c uzna\u0142 j\u0105 za bardziej eleganck\u0105 i przyci\u0105gaj\u0105c\u0105 oko i ucho od polskiej \u201eWielkiej Z\u0142otej Rybki\u201d. Ponadto w najbli\u017cszym czasie zamierza\u0142 zawojowa\u0107 rynki zagraniczne, a co\u015b takiego najlepiej robi si\u0119 po angielsku. Pieni\u0105dze na otwarcie firmy zdoby\u0142 handluj\u0105c s\u0142odyczami w Rzepinie, gdzie na naszym dawnym boisku niedaleko cmentarza miejskiego ustawi\u0142 pod go\u0142ym niebem sw\u00f3j stragan. Wcze\u015bniej sprzedawa\u0142 na rynku w Berlinie bombki i inne ozdoby choinkowe oraz radzieckie zegarki.<\/p>\n
Przez jaki\u015b czas dzia\u0142a\u0142 tak\u017ce jako mr\u00f3wka. Polskie mr\u00f3wki taszczy\u0142y tyto\u0144 ze wschodu na zach\u00f3d, a niemieckie transportowa\u0142y w tym samym kierunku mas\u0142o, kie\u0142bas\u0119 i benzyn\u0119. Stara\u0142y si\u0119 nie wchodzi\u0107 sobie w drog\u0119. Kiedy po raz trzeci z\u0142apano go na mo\u015bcie w S\u0142ubicach z kilkoma sztangami papieros\u00f3w, nie uda\u0142o mu si\u0119 przekona\u0107 celnik\u00f3w o swojej niewinno\u015bci, gdy\u017c akurat nie mia\u0142 niemieckiego grosza przy duszy. \u0141adunek tytoniu skonfiskowano, a Zenkowi wbito do paszportu stempel nied\u017awiadka, swoistego rodzaju gro\u017ab\u0119, \u017ceby posiadacz dokumentu nie odwa\u017cy\u0142 si\u0119 w przysz\u0142o\u015bci post\u0105pi\u0107 nog\u0105 na mrowisku nazywanym Republik\u0105 Federaln\u0105 Niemiec. I tak mia\u0142 szcz\u0119\u015bcie, \u017ce nie zarekwirowano mu dowodu rzeczowego pope\u0142nionego przest\u0119pstwa, czyli o kilka numer\u00f3w za du\u017cych ogrodniczek, w kt\u00f3rych ukryte by\u0142y papierosy, i nie puszczono go w samych tylko kalesonach z granicy do domu. By\u0142 \u015brodek stycznia, temperatura sz\u0142a w zawody z najt\u0119\u017cszymi zamra\u017carkami.<\/p>\n
Powr\u00f3ciwszy do swojej wioski, Zenek wrzuci\u0142 paszport do pralki i w\u0142\u0105czy\u0142 najd\u0142u\u017cszy program. Nast\u0119pnie uda\u0142 si\u0119 z ugotowanym i odwirowanym paszportem do urz\u0119du i poprosi\u0142 o nowy, przy czym utrzymywa\u0142, \u017ce to jego w\u0142asna \u017cona z niewie\u015bciej zaci\u0119to\u015bci uszkodzi\u0142a tak okrutnie ten wa\u017cny dla niego dokument przynale\u017cno\u015bci narodowej, uniemo\u017cliwiaj\u0105c mu tym samym mi\u0119dzynarodowe kontakty turystyczne. Urz\u0119dniczka pokiwa\u0142a g\u0142ow\u0105 ze zrozumieniem i kaza\u0142a mu przyj\u015b\u0107 za trzy miesi\u0105ce. Gdy ponownie stan\u0105\u0142 przed ni\u0105, wyznaczy\u0142a mu nowy termin odbioru paszportu. I tak zn\u0119ca\u0142a si\u0119 nad nim przez okr\u0105g\u0142y rok. Zna\u0142y si\u0119 z Matyld\u0105, ma\u0142\u017conk\u0105 Zenka, jeszcze z przedszkola.<\/p>\n
Po niefortunnym zaj\u015bciu na granicy budowanie rybnego imperium Zenka ruszy\u0142o pe\u0142n\u0105 par\u0105. Pocz\u0105tkowo m\u0119czy\u0142 si\u0119 z dwoma cichymi wsp\u00f3lnikami, szybko ich jednak sp\u0142aci\u0142. Rozstali si\u0119 z hukiem, ale oby\u0142o si\u0119 bez r\u0119koczyn\u00f3w. I tak od sze\u015bciu lat by\u0142 jedynym w\u0142a\u015bcicielem firmy. Dumny jak paw utrzymywa\u0142, \u017ce jest pierwszym prawdziwym kapitalist\u0105 w historii rodziny. Zapomina jednak o wujku Januszu, kt\u00f3ry przez dziesi\u0105tki lat hodowa\u0142 w szklarniach go\u017adziki i pomidory na sprzeda\u017c, oraz o dziadku Symeonie, kt\u00f3ry swego czasu za\u0142o\u017cy\u0142 punkt us\u0142ugowy przerabiania jednorazowych zapalniczek na bezczasowe i nape\u0142nia\u0142 je skroplonym butanem. Obaj ju\u017c nie \u017cyj\u0105, nie mog\u0105 si\u0119 zatem broni\u0107.<\/p>\n
Przetw\u00f3rnia ryb Zenka mie\u015bci si\u0119 w Borz\u0105bcu na ziemi lubuskiej. G\u0142\u00f3wny budynek wzniesiony zosta\u0142 w latach dwudziestych ubieg\u0142ego wieku i u\u017cywano go jako rze\u017ani. Potem, gdy sko\u0144czy\u0142a si\u0119 druga wojna \u015bwiatowa, \u00f3wcze\u015bni w\u0142adcy \u015bwiata zabawili si\u0119 w Cara Uniwersum i przesun\u0119li granice pa\u0144stw mocno na zach\u00f3d, karz\u0105c tym samym po r\u00f3wno i sprawc\u00f3w niebotycznej nawa\u0142nicy, i ich ofiary. Ca\u0142a wioska przypad\u0142a w\u00f3wczas nowo utworzonej Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, eksperymentalnej republice zarz\u0105dzanej tward\u0105 r\u0119k\u0105 i g\u0142upi\u0105 g\u0142ow\u0105 przez tak zwanych komunist\u00f3w. Nikt nie by\u0142 z tego powodu szcz\u0119\u015bliwy: ani niemieccy tubylcy, kt\u00f3rych zmuszono do nag\u0142ego opuszczenia swoich cha\u0142up, ani te\u017c polscy przesiedle\u0144cy, kt\u00f3rym nakazano zostawienie p\u00f3l uprawnych za Bugiem na pastw\u0119 w\u0142adzy radzieckiej i zasiedlenie obcych teren\u00f3w na kra\u0144cu \u015bwiata.<\/p>\n
Komuni\u015bci pokazali w Borz\u0105bcu, \u017ce czasami miewali przeb\u0142yski lito\u015bci: zastanej rze\u017ani nie przerobili na dom kultury czy przedszkole, tylko wszystko zostawili po staremu. Z jednym wyj\u0105tkiem: w rze\u017ani odt\u0105d zabijano, patroszono i dzielono na tusze nie narodowo-socjalistyczne, tylko marksistowsko-leninowskie zwierz\u0119ta hodowlane. P\u00f3\u017aniej, w po\u0142owie lat osiemdziesi\u0105tych, kiedy w okolicy nie spotyka\u0142o si\u0119 ju\u017c pa\u0144stwowych \u015bwi\u0144 i kr\u00f3w, gdy\u017c gospodarka planowa zesz\u0142a ca\u0142kowicie na psy, \u00f3wczesna partia rz\u0105dz\u0105ca nakaza\u0142a zamkni\u0119cie zak\u0142adu. A potem przysz\u0142a transformacja i zamkni\u0119to parti\u0119.<\/p>\n
Kiedy w 1994 roku Zenek wynaj\u0105\u0142 pomieszczenia dawnej rze\u017ani od w\u0142adz gminy, by\u0142y one w tak op\u0142akanym stanie, \u017ce wszyscy mieszka\u0144cy Borz\u0105bca zgodnie uznali, i\u017c m\u0105\u017c nauczycielki mia\u0142 wprawdzie od zawsze nier\u00f3wno pod sufitem, teraz jednak postanowi\u0142 na oczach wszystkich pope\u0142ni\u0107 harakiri, o ile oczywi\u015bcie wcze\u015bniej nie zabior\u0105 go do Gorzowa na Walczaka, czego mu wszyscy szczerze \u017cyczyli. Zenek jednak przy\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 do roboty, wyremontowa\u0142 budynek i kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej uw\u0119dzi\u0142 pierwsze makrele i zamarynowa\u0142 pierwsze \u015bledzie. Nast\u0119pnie wzi\u0105\u0142 Regin\u0119, jedn\u0105 ze swoich pracownic, za kochank\u0119. Tego ju\u017c by\u0142o ludziom za wiele i postanowili utrudnia\u0107 mu \u017cycie jak si\u0119 tylko da. Zenek z kolei robi\u0142 to, co zawsze najch\u0119tniej robi\u0142: p\u0142ywa\u0142 dalej pod pr\u0105d, pi\u0142 w\u00f3dk\u0119 i pyszczy\u0142 w gospodzie wiejskiej, ile wlezie. Gdyby \u017cy\u0142 dziadek Symeon, by\u0142by z niego na pewno dumny.<\/p>\n
Ostatni raz telefonowa\u0142em z Zenkiem na pocz\u0105tku stycznia. Opowiada\u0142 mi wtedy, \u017ce pierwszy raz od za\u0142o\u017cenia firmy zamkn\u0105\u0142 rok gospodarczy z zyskiem.<\/p>\n
\u2013 Dziesi\u0119\u0107 tysi\u0119cy na plusie, rozumiesz, jestem dziesi\u0119\u0107 tysi\u0119cy z\u0142ociszy do przodu, to u was b\u0119dzie jakie\u015b pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy marek! \u2013 wykrzykiwa\u0142 w s\u0142uchawk\u0119. \u2013 Nie mog\u0119 w to uwierzy\u0107! Mam forsy jak lodu, a b\u0119d\u0119 mia\u0142 jeszcze wi\u0119cej. Ju\u017c nied\u0142ugo b\u0119d\u0119 byczy\u0142 si\u0119 na Wyspach Karaibskich i stamt\u0105d przez kom\u00f3rk\u0119 zarz\u0105dza\u0142 swoim wielkim imperium rybnym.<\/p>\n
By\u0142 pijany i wychwala\u0142 Regin\u0119 pod niebiosa. Bez niej nie uda\u0142oby mu si\u0119 tyle osi\u0105gn\u0105\u0107, to najlepsza kobieta, jaka mog\u0142a mu si\u0119 trafi\u0107, wreszcie spotka\u0142 kogo\u015b, kto stoi za nim murem. Cieszy\u0142em si\u0119 z nim, rozmawia\u0142em nawet chwil\u0119 z Regin\u0105 i przyrzek\u0142em jej, \u017ce na wiosn\u0119 przyjad\u0119 do Borz\u0105bca. Do dzisiaj nie dotrzyma\u0142em obietnicy. Do Polski nie dam si\u0119 zaci\u0105gn\u0105\u0107 nawet ko\u0144mi. Nie mam tam nic do szukania. I nikt mnie tam tak naprawd\u0119 nie chce.<\/p>\n