Walenty T. odziedziczy\u0142 po dziadku d\u0142ugie nogi, po matce dobry s\u0142uch, a po s\u0105siedzie z parteru niebagatelny w\u0119ch. Jako \u017ce nie zosta\u0142 ani tr\u00f3jskoczkiem, ani te\u017c bocianem, d\u0142ugie nogi nie spe\u0142nia\u0142y wa\u017cniejszej roli w jego \u017cyciu, s\u0142u\u017cy\u0142y mu wy\u0142\u0105cznie do tego, aby \u2013 jak ka\u017cdy zjadacz chleba \u2013 mia\u0142 na czym pa\u0142\u0119ta\u0107 si\u0119 po ziemskich wertepach. Dobry s\u0142uch i w\u0119ch z kolei po wielokro\u0107 uratowa\u0142y mu \u017cycie w barach mlecznych i podejrzanych spelunkach, a przede wszystkim przyczyni\u0142y si\u0119 do niezwyk\u0142ego rozwoju jego kariery zawodowej. Walenty T. by\u0142 bowiem pisarzem, a w dodatku nale\u017ca\u0142 do grona znamienitych pisarzy z socjalizmu rodem, czyli takich, co to zawsze dobrze s\u0142ysz\u0105, co w trawie piszczy, jak r\u00f3wnie\u017c \u015bwietnie czuj\u0105 cyrylic\u0119 i pismo \u0142aci\u0144skie nosem.<\/p>\n
Na debiut literacki za\u0142apa\u0142 si\u0119 w pocz\u0105tkach gierkowszczyzny, publikuj\u0105c w sterowanym r\u0119cznie pi\u015bmie m\u0142odzie\u017cowym kr\u00f3tkie opowiadanie o rabatkach, marszu i ch\u0119ci poca\u0142owania dziewczyny w p\u0119pek. Wkr\u00f3tce po tym niebywa\u0142ym sukcesie napisa\u0142 pro\u015bb\u0119 o przyj\u0119cie do PZPR, realno-socjalistycznej monopartii troszcz\u0105cej si\u0119 o puste p\u00f3\u0142ki i kieszenie peerelowskich poddanych oraz o puste g\u0142owy swoich cz\u0142onk\u00f3w. Uzyska\u0142 akceptacj\u0119, zosta\u0142 kandydatem, a po dw\u00f3ch latach stan\u0105\u0142 wreszcie w szeregu jako pe\u0142ny cz\u0142onek. A \u017ce Walenty T. by\u0142 obrotny i l\u015bni\u0105cy niczym b\u0142ystka ze sklepu w\u0119dkarskiego, szybko zapozna\u0142 si\u0119 bli\u017cej z kilkoma grubymi rybami, wyrobi\u0142 sobie chody i dzi\u0119ki temu publikowa\u0142 regularnie swoje wiersze, recenzje, artyku\u0142y i opowiastki w tygodnikach, miesi\u0119cznikach oraz kwartalnikach kulturalnych i og\u00f3lnoliterackich.<\/p>\n
Dalej posz\u0142o jak z bicza trzasn\u0105\u0142. Przespa\u0142 si\u0119 z leciw\u0105 dyrektork\u0105 pewnego centralnego wydawnictwa i ukaza\u0142a si\u0119 jego pierwsza ksi\u0105\u017cka poetycka, nast\u0119pnie druga, trzecia \u2013 i ch\u00f3r dy\u017curnych recenzent\u00f3w obwo\u0142a\u0142 go od\u015bwie\u017conym wcieleniem pewnego przypr\u00f3szonego siwizn\u0105, socrealistycznego wieszcza. Posypa\u0142y si\u0119 nagrody od ministra, wojewody i towarzystw kultury, otrzyma\u0142 stypendia, a po trzech latach czy\u015b\u0107ca w Kole M\u0142odych Pisarzy przyj\u0119to go do Zlepu, czyli sta\u0142 si\u0119 literatem pierwszej wody. Wtedy te\u017c pozwolono mu korzysta\u0107 z dom\u00f3w pracy tw\u00f3rczej oraz dokonywa\u0107 zakup\u00f3w w specjalnych sklepach, gdzie p\u00f3\u0142ki ugina\u0142y si\u0119 od d\u00f3br wszelakich, zamiast tradycyjnie \u015bwieci\u0107 octem.<\/p>\n
Kiedy pewnego dnia o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce zamierza za\u0142o\u017cy\u0107 podstawow\u0105 kom\u00f3rk\u0119 spo\u0142eczn\u0105, w trybie przyspieszonym przydzielono mu z puli komitetu wojew\u00f3dzkiego mieszkanie sp\u00f3\u0142dzielcze. Wybra\u0142 trzypokojowe, na czwartym pi\u0119trze, gdy\u017c przynale\u017ca\u0142a do niego najwi\u0119ksza w ca\u0142ym bloku piwnica. W dniu z\u0142o\u017cenia przysi\u0119gi przed urz\u0119dnikiem stanu cywilnego nie d\u017awiga\u0142 \u017cony na g\u00f3r\u0119, sama si\u0119 tam wdrapa\u0142a. Ale przez pr\u00f3g j\u0105 przeni\u00f3s\u0142, posapuj\u0105c przy tym okrutnie, jako \u017ce lepsza po\u0142owa by\u0142a s\u0142usznej postury, a on \u017adziebko nikczemniejszej. A potem pa\u0144stwo T-scy wzi\u0119li kredyt dla m\u0142odych ma\u0142\u017ce\u0144stw w Banku PKO i zacz\u0119li si\u0119 urz\u0105dza\u0107. Wystali w kolejkach kolorowy telewizor, wie\u017c\u0119 stereo, zestaw wypoczynkowy, \u0142aw\u0119 rozk\u0142adan\u0105, pralk\u0119 automatyczn\u0105, wyk\u0142adzin\u0119 pod\u0142ogow\u0105 oraz meblo\u015bciank\u0119 na \u015bredni po\u0142ysk. Kiedy Walenty T. z okazji kolejnej okr\u0105g\u0142ej rocznicy Rewolucji Pa\u017adziernikowej otrzyma\u0142 niespodziewanie asygnat\u0119 na malucha, potraktowa\u0142 ten partyjny gest jako kolejn\u0105, zas\u0142u\u017con\u0105 kropk\u0119 nad i.<\/p>\n
\u017by\u0142, konsumowa\u0142, kocha\u0142 i tworzy\u0142 pe\u0142n\u0105 g\u0119b\u0105, a poniewa\u017c ci\u0105gle mu by\u0142o wszystkiego ma\u0142o, po jakim\u015b czasie zacz\u0105\u0142 donosi\u0107, g\u0142\u00f3wnie na kole\u017canki i koleg\u00f3w po pi\u00f3rze. Czyni\u0142 to bardziej z nud\u00f3w, ni\u017c z pierwotnych potrzeb poetyckiego ducha. Za donoszenie otrzymywa\u0142 mniejsze (bilety do kina, kawa, koniak) lub wi\u0119ksze (zegarek, owocarka kryszta\u0142owa, paczka delikatesowych towar\u00f3w) prezenty oraz krajow\u0105 kapust\u0119, a tak\u017ce wypuszczano go bez gadania na \u015bwie\u017ce powietrze, czyli je\u017adzi\u0142 do demolud\u00f3w i dwa razy na Zach\u00f3d. Esbecja wiedzia\u0142a, \u017ce wr\u00f3ci, bo nigdzie nikomu nie b\u0119dzie tak dobrze, jak w czu\u0142ych ramionach oficera prowadz\u0105cego. Walenty T. wraca\u0142, pisa\u0142 sprawozdanie z pobytu, odbiera\u0142 jak\u0105\u015b kolejn\u0105 nagrod\u0119 partyjn\u0105, zwie\u0144cza\u0142 sw\u0105 g\u0142ow\u0119 kolejnym wawrzynem poetyckim i ka\u017cdego dnia podbija\u0142 \u015bwiat na nowo.<\/p>\n
W po\u0142owie lat osiemdziesi\u0105tych gwiazda Walentego T. zacz\u0119\u0142a cokolwiek przygasa\u0107, a\u017c w ko\u0144cu, u schy\u0142ku jaruzelszczyzny, tli\u0142a si\u0119 ju\u017c tylko i kopci\u0142a niczym zawilgocony znicz pogrzebowy. Poza coraz rzadszymi donosami do bezpieki nie udawa\u0142o mu si\u0119 napisa\u0107 niczego, co warte by\u0142oby druku i za co dosta\u0142by jakie\u015b pieni\u0105dze. \u017bona, Lucyna T., dziennikarka zatrudniona w miejscowym organie prasowym jedynej s\u0142usznej partii, zacz\u0119\u0142a kr\u0119ci\u0107 nosem i mie\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci co do lokaty swych najg\u0142\u0119bszych uczu\u0107, a Walenty T. pogr\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 w zadumie. My\u015bla\u0142, my\u015bla\u0142 \u2013 nic jednak m\u0105drego nie wymy\u015bli\u0142.<\/p>\n
Niespodziewanie w sukurs pospieszy\u0142a mu pewna gazeta podziemna, wydawana na powielaczu, kt\u00f3ra opublikowa\u0142a jeden z jego wcze\u015bniejszych utwor\u00f3w poetyckich. Wprawdzie wiersz opatrzony zosta\u0142 odredakcyjnym komentarzem sprowadzaj\u0105cym si\u0119 do tego, jak w og\u00f3le nie nale\u017cy wierszy pisa\u0107 i jak w szczeg\u00f3lno\u015bci nie nale\u017cy wys\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 brzydkim komuchom, ale dla dalszego rozwoju wypadk\u00f3w nie mia\u0142o to wi\u0119kszego znaczenia. Publikacja w podziemiu pozostawa\u0142a publikacj\u0105 w podziemiu. Walenty T. zwietrzy\u0142 swoj\u0105 historyczn\u0105 szans\u0119: oto dzier\u017cy\u0142 w d\u0142oni zar\u00f3wno wr\u00f3bla, jak i przys\u0142owiowego go\u0142\u0119bia z dachu.<\/p>\n
Lucyna T. nie podziela\u0142a m\u0119\u017cowskiego optymizmu i pragn\u0105c zabezpieczy\u0107 swoje doczesne potrzeby, post\u0105pi\u0142a ahistorycznie w rozumieniu leninowskim: posz\u0142a w d\u0142ug\u0105 z redaktorem naczelnym wspomnianego periodyku partyjnego, cz\u0142ekiem \u017conatym, dzieciatym i brzuchatym. Uczucie, jakim do niego zapa\u0142a\u0142a, nie by\u0142o by\u0107 mo\u017ce najgor\u0119tsze i najszczersze, ale z darwinistycznego punktu widzenia w pe\u0142ni uzasadnione. Wspomnie\u0107 w tym momencie wypada, \u017ce Walenty T. nawet nie zauwa\u017cy\u0142 owego emancypacyjnego wybiegu szanownej ma\u0142\u017conki, gdy\u017c by\u0142 ca\u0142kowicie zaprz\u0105tni\u0119ty zjawiskami nadprzyrodzonymi, czyli sob\u0105. Do rozwodu jednakowo\u017c nie dosz\u0142o, a to z tej przyczyny, \u017ce naczelny kochanek w zwi\u0105zku z transformacyjnymi przemianami do\u015b\u0107 szybko odstawiony zosta\u0142 niejako na boczny tor, czyli przeniesiono go na stanowisko dyrektora nowo powsta\u0142ego banku, co spowodowa\u0142o, \u017ce poczu\u0142 si\u0119 zmuszony wzi\u0105\u0107 sobie now\u0105, bardziej podr\u0119czn\u0105, a przede wszystkim bieg\u0142\u0105 w ksi\u0119gowo\u015bci faworyt\u0119.<\/p>\n
I wtedy Lucyna T. posz\u0142a po rozum do g\u0142owy, i dozna\u0142a objawienia. O ile wcze\u015bniej nikt jej nigdy nie widzia\u0142 w Domu Bo\u017cym, o tyle odt\u0105d nie opu\u015bci\u0142a \u017cadnej mszy. Nie b\u0119dzie w tym momencie przesad\u0105 wspomnienie, \u017ce zawsze sta\u0142a w pierwszym rz\u0119dzie i najczy\u015bciej \u015bpiewa\u0142a. A g\u0142os, co tu ukrywa\u0107, mia\u0142a przepi\u0119kny. Wiara przenosi g\u00f3ry, a niekiedy r\u00f3wnie\u017c stanowiska. W niespe\u0142na rok p\u00f3\u017aniej Lucyna T., by\u0142a sekretarz POP PZPR, zosta\u0142a redaktorem naczelnym w oczyszczonej na glanc z komunistycznej przesz\u0142o\u015bci macierzystej gazecie i pozosta\u0142a na tym stanowisku przez nast\u0119pne dwadzie\u015bcia lat.<\/p>\n
Z kolei Walenty T., jeszcze w 1989 roku, tu\u017c po zako\u0144czeniu dzielenia herbatnik\u00f3w i czerwonej oran\u017cady przy okr\u0105g\u0142ym stole, uzna\u0142, \u017ce czas najwy\u017cszy nale\u017cycie si\u0119 utytu\u0142owa\u0107. Tytu\u0142, jaki sobie nada\u0142, by\u0142 skromny i dla niego nawet nieco wstydliwy, ale w nowych realiach nad wyraz odpowiedni, gdy\u017c m\u00f3g\u0142 mu otworzy\u0107 drzwi, zatrza\u015bni\u0119te tu\u017c przed jego nosem przez pod\u0142o\u015b\u0107 ludzk\u0105 i niesprawiedliwo\u015b\u0107 dziejow\u0105. Nie chodzi\u0142o tu o \u017caden specjalny tytu\u0142 naukowy, zawodowy czy szlachecki, tylko o zwyk\u0142y wytrych, godno\u015b\u0107 formaln\u0105, jaka wi\u0105za\u0142a si\u0119 z mianem opozycjonisty. Walenty T. og\u0142osi\u0142, \u017ce od samego pocz\u0105tku kariery pisarskiej by\u0142 dysydentem i \u017ce swoje wycierpia\u0142 pod partyjnym knutem, gdy\u017c koszmarna cenzura nigdy nie przepuszcza\u0142a jego najlepszych kawa\u0142k\u00f3w.<\/p>\n
Niewielu mu w te bajki uwierzy\u0142o, bo te\u017c do niewielu wyznanie to dotar\u0142o. Tyle \u017ce na szcz\u0119\u015bcie Walenty T. nie pozostawa\u0142 samotn\u0105 wysp\u0105, w podobnej sytuacji znajdowa\u0142o si\u0119 wielu by\u0142ych socjalistycznych literat\u00f3w \u2013 i oni to pomogli mu w g\u0142oszeniu nowej prawdy. A on pom\u00f3g\u0142 im. Zgodnie z dobrym przyk\u0142adem, id\u0105cym z g\u00f3ry, z samej stolicy, postanowili, \u017ce nie b\u0119d\u0105 rzuca\u0107 kamieniami, skoro wszyscy siedz\u0105 w jednej i tej samej szklarni. Rozlicza\u0107 to si\u0119 mog\u0105 wyrachowani ludzie, a oni, literatki i literaci, nie maj\u0105 najmniejszego zamiaru frymarczy\u0107 swoimi idea\u0142ami niczym jakowi buchalterzy. A poza tym ten, kto da si\u0119 rozliczy\u0107, jest cienki Bolek i koniec. I przejechali si\u0119 grub\u0105 kresk\u0105 po swoich \u017cyciorysach tak zamaszy\u015bcie, \u017ce nic w nich z chlubnej, socjalistycznej i partyjnej przesz\u0142o\u015bci nie zosta\u0142o.<\/p>\n
Po dokonaniu korekty przesz\u0142o\u015bci Walenty T. zakwit\u0142 jak wiosenna \u0142\u0105ka. Zacz\u0119to go znowu zaprasza\u0107 i honorowa\u0107: pokazywa\u0142 si\u0119 w telewizji, udziela\u0142 g\u0142osu do radia, produkowa\u0142 teksty do gazety \u017cony i innych pism, w kt\u00f3rych redakcjach zasiadali jego wyprani w proszku IXI 65, czyli zdekomunizowani, towarzysze, a tak\u017ce udziela\u0142 si\u0119 w r\u00f3\u017cnych gremiach opiniotw\u00f3rczych, kt\u00f3re prawi\u0142y ludziom, jak wolny cz\u0142owiek ma \u017cy\u0107 w nowym, niepodleg\u0142ym kraju. Za osi\u0105gni\u0119cia w dziedzinie literatury przyznano Walentemu T. Nagrod\u0119 Literack\u0105 ZLP, a minister wr\u0119czy\u0142 mu wykonany z tombaku posrebrzanego medal \u201eZas\u0142u\u017cony Kulturze Gloria Artis\u201d. Kiedy powsta\u0142a polskoj\u0119zyczna wersja Wikipedii, Walenty T. zadba\u0142 o potwierdzenie nowego \u017cyciorysu i wpis o swojej dzia\u0142alno\u015bci opozycyjnej. S\u0142owa posz\u0142y w internetowy \u015bwiat, by wkr\u00f3tce zabrn\u0105\u0107 pod strzechy posiadaczy modem\u00f3w. I tak to rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 kolejne, tym razem wirtualne \u017cycie literata T.<\/p>\n
Pozosta\u0142a do rozwi\u0105zania tylko jeszcze jedna kwestia. Walenty T. nigdy nie zmieni\u0142 mieszkania przyznanego mu z puli komitetu wojew\u00f3dzkiego; wykupi\u0142 je tylko na w\u0142asno\u015b\u0107, gdy sta\u0142o si\u0119 to modne. Przy czym nie tyle chodzi\u0142o mu o samo mieszkanie (wchodzenie na czwarte pi\u0119tro to nie przelewki), co o piwnic\u0119. Jeszcze w czasach \u015bwietno\u015bci komuny wprawi\u0142 tam solidne drzwi, w miejsce a\u017curowych, jakie mieli wszyscy. Za tymi drzwiami sk\u0142adowa\u0142 wszystkie gazety i czasopisma, w kt\u00f3rych cokolwiek opublikowa\u0142, oraz nierozdane i niesprzedane egzemplarze swoich ksi\u0105\u017cek. Cz\u0119stokro\u0107 przesiadywa\u0142 w tej najwi\u0119kszej w ca\u0142ym bloku piwnicy, przegl\u0105daj\u0105c swoje d\u0142ugie \u017cycie na papierze, wypalaj\u0105c przy tym papierosa za papierosem, pomimo \u017ce kardiolog powiedzia\u0142 mu, \u017ce ka\u017cdy papieros mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 jego ostatnim.<\/p>\n
Pewnego przedpo\u0142udnia, nazajutrz po siedemdziesi\u0105tych urodzinach, zszed\u0142 na d\u0142ugich, obrzmia\u0142ych od podagry nogach do piwnicy, gdzie odda\u0142 si\u0119 po raz kolejny lekturze swych dzie\u0142. M\u00f3wi\u0105, \u017ce serce nie wytrzyma\u0142o, gdy zaci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 papierosem. M\u00f3wi\u0105, \u017ce dzieciaki podpali\u0142y szmaty, a on nie poczu\u0142 sw\u0119du i nie us\u0142ysza\u0142 nawo\u0142ywa\u0144. M\u00f3wi\u0105, \u017ce w piwnicznym korytarzu by\u0142o tyle dymu i ognia, jakby kto\u015b otworzy\u0142 drzwi do samego piek\u0142a, a smr\u00f3d unosi\u0142 si\u0119 taki, \u017ce drzewa zwi\u0119d\u0142y i pospada\u0142y z nich wszystkie wr\u00f3ble i go\u0142\u0119bie. M\u00f3wi\u0105, \u017ce gdyby stra\u017c po\u017carna nie przyjecha\u0142a na czas, to spali\u0142by si\u0119 ca\u0142y blok, a mo\u017ce nawet ca\u0142e miasto. M\u00f3wi\u0105, \u017ce \u017cy\u0142 jeszcze, gdy go wieziono do szpitala, i \u017ce przez ca\u0142y czas co\u015b zaciska\u0142 mocno w d\u0142oni. M\u00f3wi\u0105, \u017ce by\u0142 to popi\u00f3\u0142 z jego ksi\u0105\u017cek. A inni m\u00f3wi\u0105, \u017ce tylko plastikowa zapalniczka, kt\u00f3r\u0105 z niezrozumia\u0142ych wzgl\u0119d\u00f3w chcia\u0142 ocali\u0107 z po\u017caru.<\/p>\n
Kto by tam jednak wierzy\u0142 w to, co m\u00f3wi\u0105 i pisz\u0105 ludzie.<\/p>\n
<\/p>\n