{"id":101,"date":"2015-06-01T19:37:21","date_gmt":"2015-06-01T17:37:21","guid":{"rendered":"http:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/?page_id=101"},"modified":"2019-09-11T22:42:24","modified_gmt":"2019-09-11T20:42:24","slug":"wolnosc-pachnie-wanilia","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/proza\/wolnosc-pachnie-wanilia\/","title":{"rendered":"Wolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105"},"content":{"rendered":"

\"Dariusz<\/a>Dariusz Muszer
\nWolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105<\/strong>
\n(Die Freiheit riecht nach Vanille)
\npowie\u015b\u0107<\/p>\n

Wydawnictwo Forma, Szczecin 2008
\n174 str.<\/p>\n

ISBN 978-83-61881-13-2
\nwydanie 1 w j\u0119zyku polskim<\/p>\n

Rok wydania niemieckiego: 1999<\/p>\n

Powie\u015b\u0107 odznaczona nagrod\u0105 Zwi\u0105zku Pisarzy Niemieckich dla najlepszej ksi\u0105\u017cki roku 1999 w konkursie „Nowa ksi\u0105\u017cka w Dolnej Saksonii i Bremie”<\/p>\n

\n

Nota wydawcy niemieckiego:<\/h3>\n

W swojej pe\u0142nej czarnego humoru i sarkazmu powie\u015bci fantastycznej Dariusz Muszer bezwzgl\u0119dnie obna\u017ca niemiecki system warto\u015bci. Trzymaj\u0105ca w napi\u0119ciu, momentami makabryczna historia, pe\u0142na obraz\u00f3w i sformu\u0142owa\u0144, kt\u00f3re ka\u017cdego niemieckiego stylist\u0119 wprawiaj\u0105 w os\u0142upienie.<\/p>\n

\n

G\u0142osy krytyki polskiej:<\/h3>\n

Muszer postanowi\u0142 rozdra\u017cni\u0107 wszystkich i zrobi\u0142 to w spos\u00f3b wszystkich zadowalaj\u0105cy. Niemieccy krytycy s\u0105 zachwyceni: wreszcie kto\u015b nie zostawi\u0142 na Niemcach suchej nitki, da\u0142 im nie\u017ale popali\u0107, zaspokoi\u0142 ich jak\u017ce d\u0142ugo i w utajeniu \u017cywione masochistyczne potrzeby.
\nPor\u00f3wnuj\u0105 Muszera do Grassa, co nam si\u0119 oczywi\u015bcie wydaje niepodobie\u0144stwem (…). Tymczasem Muszer wcale nie krytykuje Niemiec, on si\u0119 z nich mo\u017ce czasami na\u015bmiewa (…), ale te\u017c na sw\u00f3j spos\u00f3b je lubi.
\nRzecz\u0105 krytykowan\u0105 \u2013 i to z niebywa\u0142ym impetem \u2013 jest tu bezsens Historii, spoczywaj\u0105cej na naszych \u2013 polskich i niemieckich \u2013 karkach niczym bezlitosne jarzmo, kt\u00f3re sprawia, i\u017c ka\u017cdy, kto rodzi si\u0119 po prawej lub lewej stronie Odry, jest osobnikiem potencjalnie napi\u0119tnowanym. D\u0105\u017cenie do \u201elikwidacji Historii\u201d zyskuje u Muszera wymiar metaforyczny. (…) Muszerowskiego Naletnika nazwa\u0107 musimy \u201eniez\u0142ym szelm\u0105\u201d: wnuk zbrodniarza wojennego, syn dzieciob\u00f3jczyni, zostawia \u017con\u0119 (\u017byd\u00f3wk\u0119) w ci\u0105\u017cy bez \u015brodk\u00f3w do \u017cycia, by zosta\u0107 \u201eprawdziwym Niemcem\u201d, a gdy ta w ko\u0144cu odnajduje go \u2013 zabija j\u0105 i dzieci w spos\u00f3b i\u015bcie bestialski (tzn. tak, jak si\u0119 zadusza ma\u0142e koty w kojcu).
\nZ pocz\u0105tku wydaje si\u0119, \u017ce to zwyk\u0142e epatowanie makabr\u0105, ale chodzi tu przecie\u017c o walk\u0119 (bohatera) z ide\u0105 Rodziny, co na planie og\u00f3lniejszym reprezentuje zmagania (Muszera) z widmem Zbiorowej Pami\u0119ci, Dziedzictwa Narodowego i innych szlachetnych Ci\u0105g\u0142o\u015bci, z kt\u00f3rymi nasza Ojczyzna prezentuje si\u0119, jak matka Naletnika (zgwa\u0142cona dziwka) ze swoimi niechcianymi ci\u0105\u017cami. To oczywi\u015bcie potworne, co m\u00f3wi nam Muszer, ale niemniej potworne by\u0142o to, \u017ce nikt nam tego wcze\u015bniej przez tyle lat nie m\u00f3wi\u0142.
\nAdam Wiedemann, GAZETA WYBORCZA<\/a><\/strong><\/p>\n

Brutalny j\u0119zyk tej ksi\u0105\u017cki ta\u0144czy szale\u0144stwo i ordynarno\u015b\u0107 naszej historii. Pasuje do mocnego umierania tego jednego, kt\u00f3ry wzi\u0105\u0142 sobie na barki ca\u0142\u0105 n\u0119dz\u0119 wieku. Jest to gorzka i gniewna ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra r\u00f3wnocze\u015bnie wywo\u0142uje bezd\u017awi\u0119czny, suchy \u015bmiech z powodu m\u0119\u017cczyzny nie na miejscu, kt\u00f3ry tak bardzo chce by\u0107 w pe\u0142ni m\u0119\u017cczyzn\u0105, \u017ce na obojnaczo rozmazanym Zachodzie wywo\u0142uje najcz\u0119\u015bciej \u015bmiech. Prawiekowy m\u0119\u017cczyzna, jeszcze nie wydelikacony, nie z\u0142amany w swoim byciu m\u0119\u017cczyzn\u0105 staje si\u0119 tragikomiczn\u0105 figur\u0105, gdy\u017c jego m\u0119ska duma zabrania mu cho\u0107by raz, jeden jedyny raz zap\u0142aka\u0107.
\nMartin Ahrends, LIST OCEANICZNY<\/a><\/strong><\/p>\n

Miejmy nadziej\u0119, \u017ce ta polska ksi\u0105\u017cka znajdzie si\u0119 kiedy\u015b w r\u0119kach polskiego czytelnika i \u017ce nie b\u0119dzie to trwa\u0142o lat dwadzie\u015bcia, jak mia\u0142o to miejsce w przypadku \u201cMalowanego ptaka\u201d Jerzego Kosi\u0144skiego.
\nKrzysztof Niewrz\u0119da, AKANT<\/a><\/strong><\/p>\n

Fantastyczna pikareska spotyka si\u0119 u Muszera z krymina\u0142em i parabol\u0105 najlepszej kafkowskiej proweniencji. Czytaj dalej
\nPiotr W. Lorkowski, TOPOS<\/a><\/strong><\/p>\n

Prowokuj\u0105ca (Polak\u00f3w, lecz szczeg\u00f3lnie Niemc\u00f3w) powie\u015b\u0107 Muszera by\u0142aby czym\u015b ca\u0142kowicie nie do zaakceptowania, gdyby nie fantastyczny, niesamowity humor, z jakim zosta\u0142a napisana, oraz wyobra\u017ania i inwencja autora. Muszer poszed\u0142 na ca\u0142o\u015b\u0107: wrzuci\u0142 do magicznego naczynia wszystkie mo\u017cliwe sk\u0142adniki (histori\u0119, stereotypy, uprzedzenia, nieporozumienia) mocno potrz\u0105sn\u0105\u0142 i zamiesza\u0142. Powsta\u0142 \u201cnap\u00f3j\u201d ca\u0142kiem przyjemny w smaku, jednak dla ludzi o mocnej g\u0142owie.
\nPiotr Piaszczy\u0144ski, DIALOG<\/strong>, Berlin<\/p>\n

\u201eWolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105\u201d Dariusza Muszera to powie\u015b\u0107 o bolesnych, cz\u0119sto przybieraj\u0105cych groteskowe formy, relacjach Polski z Zachodem. (…) Jaki to tekst? Prowokacyjny, niepoprawny politycznie, okrutny. (…) Gorzka lekcja: by\u0107 mo\u017ce prawdziw\u0105 wolno\u015b\u0107 mo\u017cna osi\u0105gn\u0105\u0107 tylko za cen\u0119 bycia \u015bwini\u0105. Muszer obchodzi si\u0119 ze swoim bohaterem bezceremonialnie. \u017badnego u\u017calania si\u0119 nad trudnym losem emigranta ani \u015bladu p\u0142aczliwego tonu. Zamiast tego – nerwowy rytm, szyderstwo, obrazoburstwo. I g\u0142\u0119bokie przekonanie, \u017ce S\u0142owianin to taki kr\u00f3l Midas, tylko \u017ce na odwr\u00f3t – wszystko, czego dotknie, obraca w ruin\u0119. (…) To gorzki obraz, ale chyba bli\u017cszy prawdy, ni\u017c uspokajaj\u0105ce sielanki o dzielnym narodzie, \u015bmia\u0142o staj\u0105cym twarz\u0105 w twarz z Histori\u0105 i hartuj\u0105cym si\u0119 w zbiorowym cierpieniu.
\nAlan Sasinowski, KURIER Szczeci\u0144ski<\/a><\/strong><\/p>\n

Muszer, nie dbaj\u0105c o polityczn\u0105 poprawno\u015b\u0107, anarchicznie podchodzi do rzeczywisto\u015bci na progu dwudziestego pierwszego wieku i ka\u017ce nam wybiera\u0107 \u2013 wolno\u015b\u0107 literatury albo \u015bmier\u0107 my\u015blenia. W konsekwencji \u201eWolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105\u201d to tragikomiczna historia pewnej emigracji, przyprawiona cynicznym \u015bwiatopogl\u0105dem w duchu Gombrowiczowskim, to r\u00f3wnie\u017c autobiograficzna opowie\u015b\u0107 o latach osiemdziesi\u0105tych ubieg\u0142ego stulecia, przes\u0105czona s\u0142odkim zapachem rozk\u0142adu, a tak\u017ce czarny krymina\u0142 z trupami i zaskakuj\u0105cym zako\u0144czeniem.
\nS\u0142awomir Iwasi\u00f3w, ArtPapier<\/a><\/strong><\/p>\n

Muszer maluje mroczny obraz radykalnego patrioty. Akt obna\u017caj\u0105cy barbarzy\u0144stwo. Niemiecko\u015b\u0107 kojarzona nie ze s\u0142odko\u015bci\u0105 wanilii, lecz z brutalno\u015bci\u0105. Granicz\u0105cy z fanatyzmem niemiecki patriotyzm staje si\u0119 obsesj\u0105, poci\u0105gaj\u0105c\u0105 bohatera do nieludzkich czyn\u00f3w. (…) \u201eWolno\u015b\u0107\u2026\u201d to przyk\u0142ad literatury barbarzy\u0144skiej, nie tylko w zakresie fabu\u0142y, lecz tak\u017ce warstwy merytorycznej. Prowokuj\u0105cym i oburzaj\u0105cym dosadnym j\u0119zykiem pos\u0142uguje si\u0119 istota pozaziemska \u2013 jak sam siebie nazywa bohater. Naletnik opisuje \u017cycie, od narodzin do \u015bmierci, z perspektywy kosmogenicznej. (…) Powie\u015b\u0107 Muszera porusza problem polsko\u015bci, niemiecko\u015bci, nietolerancji, radykalnego patriotyzmu i wyrzekania si\u0119 obywatelstwa. Przedstawia stereotypy, kt\u00f3re s\u0105 zagro\u017ceniem dla jednorodno\u015bci europejskiej. Zajmuje si\u0119 tak\u017ce problemem rodziny, kt\u00f3rej korzenie niczym ze stali, nie jeste\u015bmy w stanie wyrwa\u0107. Powie\u015b\u0107 to r\u00f3wnie\u017c tragedia jednostki, na barkach kt\u00f3rej spoczywa dramatyczna historia ludzko\u015bci. Obraz cz\u0142owieka ambiwalentnego, kt\u00f3ry pod\u0105\u017ca za wolno\u015bci\u0105, a gdy j\u0105 osi\u0105ga nie potrafi si\u0119 w niej odnale\u017a\u0107. Przyt\u0142aczaj\u0105ca wolno\u015b\u0107, w kt\u00f3rej jak si\u0119 okazuje nie ma miejsca dla cz\u0142owieka bez to\u017csamo\u015bci narodowej. Autor dokonuje studium mrocznych zakamark\u00f3w duszy cz\u0142owieka, kt\u00f3ry obarczony grzechem \u015bmiertelnym, nara\u017cony jest na dewaluacje wyuczonych warto\u015bci. U Muszera dostrzec zatem mo\u017cna kafkowsk\u0105 tajemnic\u0119 cz\u0142owieka.
\nUrszula Pawlicka, PORTRET onLine<\/strong><\/p>\n

Wolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105 wykr\u0119ca trzewia. Ta ksi\u0105\u017cka jest ostr\u0105 jazd\u0105 bez trzymanki. (…) W miar\u0119 czytania ta jazda staje si\u0119 op\u0119ta\u0144czo szybka, prawie do utraty kontroli nad akcj\u0105, kafkowski \u015bwiat prawdziwy miesza si\u0119 z kafkowskimi urojeniami narratora, sami nie wiemy w co wierzy\u0107, co dzia\u0142o si\u0119 w \u017cyciu bohatera naprawd\u0119, co zmy\u015bli\u0142, czy jest tylko katem, czy ofiar\u0105, czy jednym i drugim, co jest potencjaln\u0105 prawd\u0105? Okrucie\u0144stwa historii i rzeczywisto\u015bci \u2013 a jest ich wiele \u2013 wojna, Kielce 1946, 1968, nacjonalizm, antysemityzm, rasizm, szowinizm, donosicielstwo, polityczna i s\u0105siedzka inwigilacja, (…) czy zbrodnie jednego chorego psychicznie cz\u0142owieka, kt\u00f3remu wydaje si\u0119, \u017ce jest istot\u0105 pozaziemsk\u0105.
\nKarina Pielka, LAMPA<\/strong><\/p>\n

Gor\u0105co polecam ksi\u0105\u017ck\u0119 Muszera szczeg\u00f3lnie tym wszystkim, kt\u00f3rym wydaje si\u0119, \u017ce wolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105, proszkiem Persil i banknotami euro, \u017ce nie kosztuje wysi\u0142ku zmierzenia si\u0119 ze swoim pochodzeniem, ze zmitologizowan\u0105 w du\u017cej mierze przesz\u0142o\u015bci\u0105, \u017ce przychodzi \u0142atwo, lekko i przyjemnie wraz z ucieczk\u0105 spod tego kawa\u0142ka nieba, pod kt\u00f3rym przysz\u0142o nam akuratnie \u017cy\u0107.
\nKatarzyna Bereta, INTERNETOWE IMPERIUM KSI\u0104\u017bKI<\/a><\/strong><\/p>\n

Muszer jest energetyczny w swoim pisaniu. \u015awietnie si\u0119 czuje jak najdalej od eleganckiej stylistyki (…), pomnikowej koturnowo\u015bci j\u0119zyka. Bohater jego powie\u015bci r\u00f3wnie\u017c nie jest postaci\u0105 maj\u0105c\u0105 z pomnikiem cokolwiek wsp\u00f3lnego, chyba \u017ceby chodzi\u0142o o to, \u017ce w sytuacji podbramkowej zrobi\u0142by pod jakim\u015b pomnikiem siku. I pewnie by si\u0119 z tym specjalnie nie kry\u0142.
\nMarta Brzezi\u0144ska, WYSPA<\/a>
\n<\/strong><\/p>\n

G\u00f3rzyca, pradawna \u0142u\u017cycka osada tu\u017c nad Odr\u0105 po polskiej stronie. Potem jeszcze halsztacka, rzymska, s\u0142owia\u0144ska, polska, niemiecka i zn\u00f3w polska. To miejsce Dariusz Muszer, w kt\u00f3rym urodzi\u0142 si\u0119 sam, wybiera na narodziny swojego bohatera. Miejsce symboliczne, w kt\u00f3rym nast\u0119powa\u0142y wojny, najazdy, po\u017cary, zarazy. Gwa\u0142ty, grabie\u017ce i przemoc. Rozw\u00f3j i upadek kultur, narod\u00f3w, nieustanny exodus. Jak to w Europie przez tysi\u0105clecia i wieki. To tu rodzi si\u0119 kolejna ofiara cywilizacji – narrator powie\u015bci \u201cWolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105\u201d. (…) Ten ropny od\u00f3r niesie si\u0119 przez ca\u0142\u0105 powie\u015b\u0107.
\nHalina Szczepa\u0144ska, LATARNIA MORSKA<\/a><\/strong><\/p>\n

Przebijaj\u0105c si\u0119 przez \u201eWolno\u015b\u0107\u2026\u201d, cz\u0142owiek brodzi zatem po pas w bagnie nonsensu i groteski \u2013 ob\u015bmiana, spotworzona rzeczywisto\u015b\u0107 co i rusz si\u0119 rozkleja, kruszy, a zza niej wyziera czyste szale\u0144stwo, jak cho\u0107by kosmiczna agentura, u\u015bwiadamiaj\u0105ca nam przede wszystkim, jak daleko poza granice realizmu zb\u0142\u0105dzili\u015bmy. Nie ka\u017cdy, jak s\u0105dz\u0119, prze\u0142knie t\u0119 kulk\u0119 nieczysto\u015bci bez skrzywienia, obstaj\u0119 jednak przy zdaniu, \u017ce skoro zdobywamy si\u0119 niekiedy na spo\u017cywanie owoc\u00f3w morza, to i w kwestii diety literackiej warto od czasu do czasu porwa\u0107 si\u0119 na oryginalne, ostro doprawione smaki.
\nGrzegorz Krzymianowski, DOCZYTANIA BLOG<\/a><\/strong><\/p>\n

Za pomoc\u0105 tej ca\u0142ej makabrycznej, pe\u0142nej sarkazmu historii, autor porusza w ksi\u0105\u017cce jednak wa\u017cne sprawy. Obok przynale\u017cno\u015bci narodowej mamy tu tematy do dyskusji o emigracji, nacjonalizmie, rasizmie, antysemityzmie czy donosicielstwie. Mi\u0119dzy tym wszystkim, wy\u0142ania si\u0119 tak\u017ce gorzki obraz trudnych relacji Polski z Zachodem.
\nW ka\u017cdym razie wyobra\u017ania autora nie zna granic a jego zabarwiona czarnym humorem ksi\u0105\u017cka dzi\u0119ki w\u0105tkowi kryminalnemu trzyma w napi\u0119ciu i zaskakuje zako\u0144czeniem. Cho\u0107 wiem, \u017ce to tylko z\u0142udzenie, to jednak za spraw\u0105 osobliwego pisarstwa Muszera podczas czytania czu\u0142am zapach wanilii. Mo\u017ce to faktycznie zapach wolno\u015bci?
\nIwona Sm\u00f3l, POLONISTA NA EMIGRACJI (blog)<\/a><\/strong><\/p>\n

(…) warto pozna\u0107 histori\u0119 Naletnika, by odkry\u0107 w samym sobie cz\u0105stk\u0119 g\u0142\u00f3wnego bohatera.
\nAdriana, Ujrze\u0107 S\u0142owa (blog)<\/a><\/strong><\/p>\n

Polecam czyta\u0107 wieczorami przy otwartym oknie, bo mro\u017ane powietrze sprawi, \u017ce p\u00f3jdziemy spa\u0107, a nie \u201azginiemy\u2019 si\u0119 w ksi\u0105\u017cce.
\nSebastian Czapli\u0144ski, Zaczytany w Ksi\u0105\u017ckach (blog)<\/a><\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Wybrane g\u0142osy krytyki do wydania niemieckiego:<\/h3>\n

Dariusz Muszer opowiada o plagach wolno\u015bci, opowiada, ile komicznego, rozpaczliwego wysi\u0142ku potrzeba, aby nie musie\u0107 wzi\u0105\u0107 jej na siebie, tej s\u0142odko-waniliowej, gorzkiej wolno\u015bci. Wiarygodnie, ciekawie.
\nMartin Ahrends, DIE ZEIT<\/strong><\/p>\n

Napisana przez Polaka, po niemiecku, ksi\u0105\u017cka pozosta\u0142a, na szcz\u0119\u015bcie, ksi\u0105\u017ck\u0105 polsk\u0105, pe\u0142n\u0105 czarnego humoru i fantastycznych przewrotek. Mistrzowska gra literatury.
\nMichael Zeller, N\u00dcRNBERGER NACHRICHTEN<\/strong><\/p>\n

Jeden wielki w\u015bciek\u0142y krzyk political incorrectness, przynosz\u0105cy ulg\u0119 niczym pe\u0142ne fantazji przekle\u0144stwo. Ksi\u0105\u017cka ta mog\u0142aby doprowadzi\u0107 do w\u015bciek\u0142o\u015bci, gdyby nie jej niezwykle precyzyjny, jasny i poetycki j\u0119zyk. Muszera cechuje grubia\u0144stwo Charles\u2019a Bukowskiego i humor na bakier wczesnego, anarchistycznego G\u00fcntera Grassa.
\nKlaus Seehafer, NEUE PRESSE<\/strong><\/p>\n

W\u015bciekle fantastyczna powie\u015b\u0107.
\nAlex R\u00fchle, S\u00dcDDEUTSCHE ZEITUNG<\/strong><\/p>\n

Przebywanie z tym cz\u0142owiekiem w jednym pomieszczeniu jest mniej wi\u0119cej tak samo przyjemne, jak z bra\u0107mi Kliczko w windzie.
\nSven Crefeld, LEIPZIGER VOLKSZEITUNG<\/strong><\/p>\n

Kiedy Dariusz Muszer zastanawia si\u0119 nad sw\u0105 biografi\u0105, nie robi tego bez lakonicznych podtekst\u00f3w. To prawie tak, jakby te wszystkie podniecaj\u0105ce scenariusze, kt\u00f3re przez niemieckich dziennikarzy ci\u0105gle na nowo wynoszone s\u0105 na piedesta\u0142y, nie by\u0142y w rzeczywisto\u015bci warte, aby o nich w og\u00f3le wspomina\u0107.
\nClemens Niedenthal, OBERHESSISCHE PRESSE<\/strong><\/p>\n

Bohater Muszera jest masowym morderc\u0105. Nie \u017cadnym tam psychopat\u0105, raczej jednym z nas \u2013 tylko czuje si\u0119 jako\u015b tak nie ca\u0142kiem dobrze.
\nGerald Koll, KIELER NACHRICHTEN<\/strong><\/p>\n

Figlarna & makabryczna & sarkastyczna … \u0142otrzykowska powie\u015b\u0107. Niemal\u017ce scenariusz filmowy ameryka\u0144skiego filmu, w kt\u00f3rym na pewno znalaz\u0142aby si\u0119 rola dla Dennisa Hoppera.
\nOskar Ansull, FORUM<\/strong><\/p>\n

Radykalna, sarkastyczna. Wolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105 jest tak daleko oddalona od wsp\u00f3\u0142czuj\u0105cego \u017cargonu socjalno-krytycznej literatury jak G\u00fcnther Walraff od Charles\u2019a Bukowskiego. Bezczelny, niezwykle mocny ton rozbrzmiewa w tej ksi\u0105\u017cce.
\nGabriele Boschbach, OSTFRIESISCHE ZEITUNG<\/strong><\/p>\n

Dariusz Muszer trafi\u0142 sw\u0105 powie\u015bci\u0105 w dziesi\u0105tk\u0119.
\nFrank Fuellgrabe, L\u00dcNEBURGER LANDESZEITUNG<\/strong><\/p>\n

Historia psa, kt\u00f3ry szczeka i wierzy w to, \u017ce rzeczywi\u015bcie jest psem.
\nArtur Becker<\/strong><\/p>\n

Najp\u00f3\u017aniej przy opisywaniu \u017cycia ma\u0142\u017ce\u0144skiego bohatera i rzadkich erotycznych konfrontacji z jego \u017cydowsk\u0105 \u017con\u0105 ma si\u0119 wielk\u0105 ochot\u0119 rzuci\u0107 manuskryptem o \u015bcian\u0119, lecz w napi\u0119ciu czyta si\u0119 tylko dalej.
\nJohannes Schulz, RADIO FLORA<\/strong><\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142czesny Dyl Sowizdrza\u0142 jest masowym morderc\u0105, gdy\u017c przemoc nale\u017cy wed\u0142ug Muszera do socjalnej rzeczywisto\u015bci. Jego literackie zmartwychwstanie z perspektywy polskiego emigranta poprzetyka\u0142 41-letni powie\u015bciopisarz i poeta parodiami wielkich koleg\u00f3w i ezoterycznymi zapo\u017cyczeniami.
\nPeter Oberstein, S\u00dcDDEUTSCHE ZEITUNG<\/strong><\/p>\n

Bardzo prowokacyjna ksi\u0105\u017cka. Mieszanka krymina\u0142u z okrutn\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105.
\nCUXHAVENER NACHRICHTEN<\/strong><\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka Muszera dociera do miejsc, do kt\u00f3rych inne ksi\u0105\u017cki nie docieraj\u0105. Bohater powie\u015bci budzi w czytelniku przede wszystkim uczucie odrazy, po\u0142\u0105czone z niewygodnym wra\u017ceniem, i\u017c uciele\u015bnia on jaki\u015b bli\u017cej nieokre\u015blony, nasz w\u0142asny wyrzut sumienia.
\nKatarzyna Weintraub, RADIO DEUTSCHE WELLE<\/strong><\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dariusz Muszer Wolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105 (Die Freiheit riecht nach Vanille) powie\u015b\u0107 Wydawnictwo Forma, Szczecin 2008 174 str. ISBN 978-83-61881-13-2 wydanie 1 w j\u0119zyku polskim Rok wydania niemieckiego: 1999 Powie\u015b\u0107 odznaczona nagrod\u0105 Zwi\u0105zku Pisarzy Niemieckich dla najlepszej ksi\u0105\u017cki roku 1999 w konkursie „Nowa ksi\u0105\u017cka w Dolnej Saksonii i Bremie” Nota wydawcy niemieckiego: W swojej pe\u0142nej czarnego […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":92,"menu_order":6,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-101","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"\nWolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105 - Dariusz Muszer<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Dariusz Muszer: Wolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105 (Die Freiheit riecht nach Vanille). Powie\u015b\u0107 odznaczona nagrod\u0105 Zwi\u0105zku Pisarzy Niemieckich dla najlepszej ksi\u0105\u017cki...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/proza\/wolnosc-pachnie-wanilia\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Wolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105 - Dariusz Muszer\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dariusz Muszer: Wolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105 (Die Freiheit riecht nach Vanille). Powie\u015b\u0107 odznaczona nagrod\u0105 Zwi\u0105zku Pisarzy Niemieckich dla najlepszej ksi\u0105\u017cki...\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/proza\/wolnosc-pachnie-wanilia\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Dariusz Muszer\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2019-09-11T20:42:24+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2015\/06\/wolnosc-pachnie-wanilia-300x300.jpg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"11 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/proza\/wolnosc-pachnie-wanilia\/\",\"url\":\"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/proza\/wolnosc-pachnie-wanilia\/\",\"name\":\"Wolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105 - Dariusz Muszer\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/proza\/wolnosc-pachnie-wanilia\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/proza\/wolnosc-pachnie-wanilia\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2015\/06\/wolnosc-pachnie-wanilia-300x300.jpg\",\"datePublished\":\"2015-06-01T17:37:21+00:00\",\"dateModified\":\"2019-09-11T20:42:24+00:00\",\"description\":\"Dariusz Muszer: Wolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105 (Die Freiheit riecht nach Vanille). Powie\u015b\u0107 odznaczona nagrod\u0105 Zwi\u0105zku Pisarzy Niemieckich dla najlepszej ksi\u0105\u017cki...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/proza\/wolnosc-pachnie-wanilia\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/proza\/wolnosc-pachnie-wanilia\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/proza\/wolnosc-pachnie-wanilia\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2015\/06\/wolnosc-pachnie-wanilia-300x300.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2015\/06\/wolnosc-pachnie-wanilia-300x300.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/proza\/wolnosc-pachnie-wanilia\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Proza\",\"item\":\"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/proza\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Wolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/\",\"name\":\"Dariusz Muszer\",\"description\":\"pisarz\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Wolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105 - Dariusz Muszer","description":"Dariusz Muszer: Wolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105 (Die Freiheit riecht nach Vanille). Powie\u015b\u0107 odznaczona nagrod\u0105 Zwi\u0105zku Pisarzy Niemieckich dla najlepszej ksi\u0105\u017cki...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/proza\/wolnosc-pachnie-wanilia\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Wolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105 - Dariusz Muszer","og_description":"Dariusz Muszer: Wolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105 (Die Freiheit riecht nach Vanille). Powie\u015b\u0107 odznaczona nagrod\u0105 Zwi\u0105zku Pisarzy Niemieckich dla najlepszej ksi\u0105\u017cki...","og_url":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/proza\/wolnosc-pachnie-wanilia\/","og_site_name":"Dariusz Muszer","article_modified_time":"2019-09-11T20:42:24+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2015\/06\/wolnosc-pachnie-wanilia-300x300.jpg","type":"","width":"","height":""}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"11 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/proza\/wolnosc-pachnie-wanilia\/","url":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/proza\/wolnosc-pachnie-wanilia\/","name":"Wolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105 - Dariusz Muszer","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/proza\/wolnosc-pachnie-wanilia\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/proza\/wolnosc-pachnie-wanilia\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2015\/06\/wolnosc-pachnie-wanilia-300x300.jpg","datePublished":"2015-06-01T17:37:21+00:00","dateModified":"2019-09-11T20:42:24+00:00","description":"Dariusz Muszer: Wolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105 (Die Freiheit riecht nach Vanille). Powie\u015b\u0107 odznaczona nagrod\u0105 Zwi\u0105zku Pisarzy Niemieckich dla najlepszej ksi\u0105\u017cki...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/proza\/wolnosc-pachnie-wanilia\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/proza\/wolnosc-pachnie-wanilia\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/proza\/wolnosc-pachnie-wanilia\/#primaryimage","url":"http:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2015\/06\/wolnosc-pachnie-wanilia-300x300.jpg","contentUrl":"http:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2015\/06\/wolnosc-pachnie-wanilia-300x300.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/proza\/wolnosc-pachnie-wanilia\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Proza","item":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/proza\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Wolno\u015b\u0107 pachnie wanili\u0105"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/#website","url":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/","name":"Dariusz Muszer","description":"pisarz","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/101","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=101"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/101\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1028,"href":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/101\/revisions\/1028"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/92"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dariusz-muszer.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=101"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}